O meu avó tiña amo, ti tamén

Toda saga ten os seus mitos fundacionais.

Este é un dos da miña familia, no que veño cismando ao fío do 1 de maio. 

O conto vai de que o meu avó Urbano tivo que marchar servir a outra aldea cando tiña sete anos.

Pouco despois, o seu amo enviouno co rabaño ao monte. O neno cumpriu sen dificultade; estaba afeito. Todo foi ben até a noitiña. 
 

Urbano coñecía o seu pequeno universo que tiña por centro A Madanela, non a aldea veciña. Coa mudanza, os puntos de referencia do único mundo que vira - o Outeiro do Forte, a Serra de Larouco, etc. - desapareceran e, de súpeto, viu que non sabía volver á casa do amo.

Así que fixo o que faría calquera pastor: tanguer as ovellas ata o camiño e confiar en que elas atoparían o camiño de volta á corte por instinto.

As ovellas tiraron de instinto, si, pero para sorpresa do pastor, arribaron xa de noite a unha aldea descoñecida. Por sorte, algún veciño recoñeceu os beos das ovellas —criaranse alí ate que as venderan hai pouco— e, despois de interrogar ao asustado rapaz, acollérono aquela noite. Pola mañá devolvérono ao seu amo, que xa pensaba que lle roubaran criado e rabaño.
 

Cando me contaron por vez primeira esta historia eu tería a mesma idade que o meu avó cando aconteceu, uns sete anos.

Que o meu avó traballase desde a infancia non me estrañou, si o fixo a palabra "amo"

Recordo que a idea de que o meu avó traballase desde a infancia non me chamou a atención. O que me estrañou foi a palabra "amo".

Servir, traballar ou gañarse a vida... eu xa sabía o que significaba iso. Os adultos non vellos da miña familia fregaban escaleiras, traballaba nos altos fornos e alí, é certo, dicían que había xefes e empregadores; pero non amos, ou polo menos eu nunca escoitara tal cousa.
 

Levoume anos entender que os amos aínda existen e non son nin unha cábala internacional nin, o máis importante, tampouco é o fulano que escribe estas liñas.

Meu avó creceu sabendo exactamente que esperar da vida: traballar nas leiras coma unha besta -nas serras da Raia Seca ou nos vraos na sega en Castela- para tratar de crear   unha familia na que non se lle morreran de fame todos os fillos. Logrouno e foi feliz facéndoo.

De neno ninguén lle preguntou que quería ser de maior. E moito menos ninguén lle contou a mentira que nos contaron a nós, e que non deberiamos repetirlles aos nosos fillos: que con esforzo podemos converternos no que queiramos.

En A sociedade do cansazo, Byung-Chul Han revela como nos meteron tanto na cachola que, se nos esforzamos, podemos lograr todo o que queiramos que xa ninguén nos coacciona para traballar arreo. O filósofo ven a dicir que xa non hai amos que nos deixe sen almorzo se o lobo nos leva unha ovella, xa nós mesmos nos impomos as nosas propias obrigas e castigos.

Non hai límites para o noso crecemento, repítennos os ultraliberais. Polo tanto, cando non estamos traballando, deberiamos estar facendo algo constructivo: formarnos, iniciar o noso propio negocio, adestrar, tecer redes, etc.

Cada novo amigo gañado e cada quilo perdido debe publicarse nas nosas redes
 

Ademais, cada compra, cada novo amigo gañado e cada quilo perdido debe publicarse nas nosas redes sociais para construír a nosa "marca persoal".
 

¿Cal é o resultado deste sistema? Cada un conta a feira como lle vai nela.

Para moitas persoas é unha desfeita. Ninguén está preparado para soportar a presión da mellora e exposición continúas. A pandemia de ansiedade, depresión e adiccións que devora as nosas comunidades explícase en gran medida por esta ‘autoexplotación’, denuncia Han.
 

Non obstante, a nivel económico, é un éxito extraordinario (polo menos se entendemos a economía en termos tradicionais).

De feito, levo un tempo pensando; quizais esa sexa a clave de todo.

O individuo autoexplotado descrito por Byung non traballa 14 ou 8 horas como o proletariado; produce ou consume de seguido. Mesmo cando está ocioso, por exemplo lendo esta divagación, produce, porque o consumo xera datos para alimentar os novos medios de produción: a Intelixencia Artificial.

En definitiva, a idea de autoexplotación que elevou a Byung ao status do gran filósofo da modernidade dixital bebe, e debe, moito ao materialismo histórico de Karl Marx y Friedrich Engels.

A saber, a escravitude non foi substituída polo feudalismo porque os emperadores descubriran de súpeto que unha virxe parira a deus. A escravitude foi languidecendo porque económicamente é máis ineficiente.
 

O meu avó servindo era máis produtivo que un escravo castrexo traballando nas minas romanas. O meu tío era máis produtivo traballando 10 horas en Ensidesa que meu avó no monte. Eu son máis produtivo que o meu tío se estou conectado todo o tempo e, ao chegar a casa, me sento a escribir este artigo fóra do meu horario laboral.
 

Así que vai sendo hora de rematalo, cunha crítica ao señor Han, os amos -ou en xeral o que vostede chama coerción negativa- non desapareceron, nin moito menos; aínda que ten vostede moita razón niso de que están mutando e autoexplotámonos.
 

Aproveitemos pois este 1 de maio para asumir os nosos límites e sermos algo máis indulxentes coa versión do amo que temos máis preto.